ေလယာဥ္ ကို ဝင္ခြင့္ျပဳရျခင္းနဲ႔ အျခားသိသင့္တဲ့အေၾကာင္းရင္းေတြကေတာ့…

၁/ WHO က အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ကူးသန္းသြားလာမႈ travel & trade ကို ကန႔္သတ္ထားျခင္းမရွိပါဘူး။

၂/ ေလဆိပ္ေရာက္ရွိ exit မွာ screening လုပ္ဖို႔ recommend လုပ္ထားပါတယ္။

၃/ China Eastern ေလေၾကာင္းလိုင္းနဲ႔ လိုက္ပါလာတဲ့ ခရီးသည္ ၈၅ ဦးနဲ႔ ေလယာဥ္အမႈထမ္း ၉ ဦးလုံးဟာ thermal scanning မွာ အဖ်ားမရွိေနပါဘူး ၈၅ ေယာက္လုံးကို တခုခုျဖစ္ရင္နီးစပ္ရာက်န္းမာေရးဌာနကိုသတင္းပို႔ဖို႔ Health advice ေပးထားပါတယ္။

၄/ quarantine လုပ္ဖို႔မလိုအပ္တဲ့အတြက္ေၾကာင့္ မလုပ္ပါ သံသယလူနာေတြ႕ရင္ေတာ့ လုပ္ပါမည္။

၅/ ေရာဂါရဲ႕ Incubation Period က ၁၄ ရက္ျဖစ္တဲ့အတြက္ thermal scanner မွာ အဖ်ားမရွိေနေပမဲ့ ေနာက္ ၃-၄ ရက္မွလဲ အဖ်ားေပၚလာႏိုင္ပါတယ္ ဒါေပမဲ့ advisor for Travellers အတြက္ သတိေပးခ်က္မွာ အဖ်ားရွိလွ်င္ ေခ်ာင္းဆိုးလွ်င္ ဝူဟန္ကျပန္လာလွ်င္ အေၾကာင္းၾကားရန္လို႔ အသိေပးထားပါတယ္။

၆/ ေနာက္ၿပီးေလယာဥ္က ဝူဟန္ကတိုက္႐ိုက္လာတဲ့ေလယာဥ္ျဖစ္ၿပီး Public transportation မပိတ္ခင္ထြက္လာ​ၿပီး မပိတ္ခင္ ဆိုက္ေရာက္လာတာျဖစ္ပါတယ္။ အခုေတာ့ China Eastern ေလေၾကာင္းလိုင္းက ၂၄-၁-၂၀၂၀ ကေန ၂၉-၂-၂၀၂၀ အထိ ပိတ္လိုက္ပါၿပီ။

၇/ သံသယလူနာေတြ႕ရွိရင္လဲ sample ကို WHO ရဲ႕ reference lab ၅ ခုမွာေပးပို႔ဖို႔ ညႇိႏႈိင္းၿပီးသားပါ ဒါေပမဲ့ အာဆီယံႏိုင္ငံ အိမ္နီးခ်င္းျဖစ္တဲ့ထိုင္းမွာစစ္ဖို႔ စီစဥ္ထားပါတယ္ ထိုင္းကိုယ္တိုင္လည္း တ႐ုတ္ရဲ႕ကူညီမႈနဲ႔ စစ္ႏိုင္တာပါ။

၈/ NHL မွာလဲ လိုအပ္တဲ့ primer & reagent ရရင္ စစ္ႏိုင္တဲ့ capacity ရွိပါတယ္။ သို႔ေသာ္ ရရွိဖို႔က အဆင့္ဆင့္ျဖတ္ရမွာျဖစ္တဲ့အတြက္ ၾကာမွာစိုးလို႔ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ လုပ္ေဆာင္ေနပါတယ္။

၉/ ေရာဂါရဲ႕ ကူးစက္ႏိုင္စြမ္းအား infectivity ကလဲ ၁.၅ ကေန ၂.၅ ပဲရွိပါတယ္။ ဝက္သက္ေရာဂါဆိုရင္ေတာင္ ကူးစက္ႏိုင္စြမ္းက ဆယ္ဆပိုပါတယ္ ၁၂-၁၅ ရွိပါတယ္။

၁၀/ ေသဆုံးမႈႏႈန္းအေနနဲ႔ SARS က ၁၀ ရာႏႈန္း Ebola က ၄၀ ရာႏႈန္း ရာသီတုပ္ေကြးက ၄ ရာႏႈန္းနဲ႔ ခုလက္ရွိျဖစ္ေနတဲ့ ဝူဟန္နမိုးနီးယား ၂၀၁၉ – nCoV က ၄ ရာႏႈန္း ျဖစ္တဲ့အတြက္ ေလာေလာဆယ္ သူ႔ရဲ႕ ေသဆုံးမႈႏႈန္း CFR က ရာသီတုပ္ေကြးနဲ႔ အတူတူေလာက္ပဲ ရွိေနတာကို ေတြ႕ရမွာျဖစ္ပါတယ္။

၁၁/ ျမန္မာႏိုင္ငံအေနနဲ႔ WHO, US CDC, ASEAN SOMHD, FETN နဲ႔ စဥ္ဆက္မျပတ္သတင္းရယူျခင္းနဲ႔ လိုအပ္တဲ့ အစီအမံမ်ားကို ေပါင္းစပ္ညႇိႏႈိင္းေဆာင္႐ြက္လ်က္ရွိပါတယ္။

၁၂/ ရန္ကုန္ေလဆိပ္ မႏၲေလးေလဆိပ္ ေနျပည္ေတာ္ေလဆိပ္ေတြမွာ တပ္ဆင္ထားတဲ့ infrared thermal scanner ဟာ WHO အသိအမွတ္ျပဳစက္ျဖစ္ၿပီး အျခားေသာတိုင္းျပည္မ်ားမွာလည္း လက္ရွိအသုံးျပဳလ်က္ရွိတဲ့စက္ျဖစ္ပါတယ္ စက္ရဲ႕ maintenance ကိုလည္း သက္ဆိုင္ရာကုမၸဏီေတြနဲ႔ အၿမဲမျပတ္ စစ္ေဆးေနပါတယ္ ရန္ကုန္ေလဆိပ္အေနနဲ႔ ဖ်ားေနသူ ၄ ဦး မႏၲေလးေလဆိပ္အေနနဲ႔ ၂ ဦးရွိေၾကာင္း စစ္ေဆးေတြ႕ရွိရေပမဲ့ သံသယလူနာနဲ႔ ကိုက္ညီျခင္းမရွိပါဘူး လိုအပ္တဲ့စစ္ေဆးမႈမ်ားကို ေသခ်ာေဆာင္႐ြက္ၿပီး လိပ္စာမ်ားကိုရယူထားၿပီး surveillance လုပ္ငန္းကို ပီျပင္ေအာင္ေဆာင္႐ြက္လ်က္ရွိပါတယ္။

၁၃/ မၾကာမီ တ႐ုတ္ကျပန္လာတဲ့ ခရီးသည္ေတြကို health declaration card ျဖည့္ဖို႔ ပို႔ေဆာင္ေရးဝန္ႀကီးဌာနနဲ႔ ေပါင္းစပ္ညႇိႏႈိင္းေဆာင္႐ြက္ေနပါတယ္။

၁၄/ PPE & N95 mask ႏွင့္ လိုအပ္ေသာ အေထာက္အပံ့ပစၥည္းမ်ားလည္း အဆင္သင့္ရွိေနၿပီး ထပ္မံလိုအပ္သည္မ်ားကိုလည္း WHO မွေထာက္ပံ့ေပးမည္ျဖစ္ပါတယ္။

၁၅/ လက္ရွိအေနနဲ႔ WHO မွ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရး အေရးေပၚအေျခအေန (PHEIC) မသတ္မွတ္ေသးပါ သို႔ေသာ္လည္း စဥ္ဆက္မျပတ္ ေစာင့္ၾကပ္ၾကည့္ရႈလ်က္ရွိပါသည္ ကြင္းဆက္ျပတ္ေနေသာ အခ်က္မ်ားျဖစ္သည့္ ေရာဂါပိုးမည္သည္က ကူးစက္သည္ ဘယ္ေလာက္ထိလြယ္ကူစြာကူးစက္ႏိုင္သည္ ၎ေရာဂါ၏ ေရာဂါလကၡဏာ ႏွင့္ ဘယ္အတိုင္းအတာထိ ျပင္းထန္ႏိုင္သည္ကိုလည္း အျမန္ဆုံး ရွာေဖြႏိုင္ရန္ႀကိဳးပမ္းလ်က္ရွိပါသည္။

၁၆/ PHEIC လို႔ေၾကျငာႏိုင္ရန္ Emergency Committee Meeting ေခၚရပါတယ္ အဲဒီအစည္းအေဝးမွာ လက္ရွိျဖစ္ေနတဲ့ outbreak က သတ္မွတ္ထားတဲ့ definition နဲ႔ ကိုက္ညီမႈရွိလား extraordinary & high risk to other countries ရွိေနလား immediate & coordinated global response လိုအပ္လားအေပၚမူတည္ၿပီး ဆုံးျဖတ္ရတာ ျဖစ္ပါတယ္။

၁၇/ ကမာၻေပၚတြင္ IHR 2005 ခ်မွတ္ၿပီးေနာက္ပိုင္း PHEIC အျဖစ္ declared လုပ္ခဲ့တဲ့ ေရာဂါ အႀကိမ္ (၅) ႀကိမ္ရိွခဲ့ပါတယ္။

၁၈/ က်န္းမာေရးနဲ႔ အားကစားဝန္ႀကီးဌာနအေနနဲ႔ လိုအပ္တဲ့ ျပင္ဆင္ထားရွိမႈမ်ားကို ဘက္စုံေထာင့္စုံမွ စီစဥ္ေဆာင္႐ြက္ထားရွိၿပီးျဖစ္ပါတယ္ ေရာဂါေထာက္လွမ္းၾကည့္ရႈျခင္းကိုလည္း အထူးအားျဖည့္ ေဆာင္႐ြက္လ်က္ရွိပါတယ္ သံသယလူနာေတြ႕ရွိလွ်င္လည္း အခ်ိန္နဲ႔တေျပးညီ ေဆာင္႐ြက္မဲ့ အစီအမံမ်ားလည္း ထားရွိၿပီးျဖစ္ပါတယ္။

၁၉/ ဒီ ဝူဟန္ နမိုးနီးယား 2019 nCoV ဟာ virus ပိုးအသစ္ျဖစ္တဲ့အတြက္ ကာကြယ္ေဆးမရွိေသးပါ specific treatment လဲ မရွိေသးပါ သို႔ေသာ္လည္း ေရာဂါျဖစ္လာလွ်င္ ထိေရာက္စြာ ကုသႏိုင္ပါသည္။

၂၀/ Coronavirus မိသားစုဝင္အမ်ားစုသည္ လူကိုမကူးစက္ႏိုင္ေသာ္လည္း အခ်ိဳ႕ေသာပိုးမ်ားမွာ လူကိုကူးစက္ႏိုင္ပါသည္ ယေန႔အထိ လူကိုကူးစက္ႏိုင္ေသာပိုး ၆ မ်ိဳးရွိၿပီး ယခုပိုးအသစ္ႏွင့္ေပါင္းလွ်င္ ၇ မ်ိဳးရွိပါသည္။

၂၁/ ယခုလို ေရာဂါအသစ္အဆန္း ေပၚေပါက္လာခ်ိန္တြင္ ကိုယ့္ျမန္မာႏိုင္ငံကို ေရာဂါပိုးမဝင္ေရာက္လာႏိုင္ေရးအတြက္ သက္ဆိုင္ရာဌာနအသီးသီးက ေပါင္းစပ္ညႇိႏႈိင္းေဆာင္႐ြက္ေနသလို ျပည္သူလူထု တဦးတစ္ေယာက္ခ်င္း အေနျဖင့္လည္း ပူးေပါင္းပါဝင္ ေဆာင္႐ြက္ရန္လိုအပ္ပါသည္ အျပစ္တင္ ညည္းညဴေနျခင္းျဖင့္ ေက်ာ္လႊားႏိုင္မည္မဟုတ္ပါ အားလုံး၏ ဘုံေမွ်ာ္လင့္ခ်က္မွာ ဤေရာဂါဆိုး မိမိႏိုင္ငံတြင္းသို႔ မဝင္ေရာက္ေစေရးသာျဖစ္သည့္အတြက္ ထိုရည္မွန္းခ်က္ ျပည့္မီေစရန္ ျပည္သူလူထု၏ ပူးေပါင္းပါဝင္ အားျဖည့္ေဆာင္႐ြက္မႈသည္ အထူးအေရးပါပါသည္ အမ်ားစုမွာ စိုးရိမ္စိတ္ေၾကာင့္သာ ေျပာဆိုသည္ကို နားလည္ပါသည္ မိမိႏိုင္ငံကို ေရာဂါဆိုးဝင္ေရာက္လာမွာ စိုးရိမ္သည္ကို သိပါသည္ သို႔ေသာ္စိုးရိမ္႐ုံႏွင့္မၿပီးပဲ တဦးတေယာက္ခ်င္းစီက ေမတၱာျဖင့္ ေပါင္းစပ္ပါဝင္ရန္ အေရးႀကီးေၾကာင္း ေမတၱာရပ္ခံလိုပါသည္။

၂၂/ ျပည္သူလူထုအေနျဖင့္ ေရာဂါကူးစက္ျခင္း မျဖစ္ေစရန္ လိုက္နာရမည့္ အဓိကအခ်က္မ်ားမွာ…

– ေခ်ာင္းဆိုးႏွာေခ်လွ်င္ အုပ္ဆိုးျခင္း – လက္ကို စနစ္တက် မၾကာခဏ ေဆးျခင္း – လူထူထပ္ရာေနရာ မသြားပဲ ေရွာင္ၾကဥ္ျခင္း – ေရာဂါရွိသူႏွင့္ ေဝးေဝးေနျခင္း – တိရစာၦန္မ်ားကို အကာအကြယ္မရွိပဲ ကိုင္တြယ္ျခင္း – အသားမ်ားကို က်က္ေအာင္ခ်က္ျပဳတ္စားျခင္း – မိမိကိုယ္ခံအားတက္ေအာင္ တည္ေဆာက္ျခင္း – နဂိုေရာဂါအခံရွိသူမ်ားအေနျဖင့္ထိေရာက္စြာ ကုသမႈ ခံယူထားျခင္း တို႔ကို ေဆာင္႐ြက္ရန္ လိုအပ္ပါသည္။

၂၃/ ယခုေရာဂါျဖင့္ ေသဆုံးသူအမ်ားစုမွာ အသက္ ၆၅ ႏွစ္အထက္ႏွင့္ နဂိုေရာဂါအခံရွိသူမ်ား အမ်ိဳးသားမ်ား ျဖစ္ၾကသျဖင့္ အသက္ႀကီးသူမ်ားကို အထူးဂ႐ုစိုက္ၾကရန္သတိေပးလိုပါသည္။

၂၄/ ယခုအခ်ိန္အထိ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံျပင္ပတြင္ လူမွလူသို႔ ကူးစက္သည့္ သိသာထင္ရွားေသာ အေထာက္အထား မေတြ႕ရွိရေသးေသာ္လည္း တ႐ုတ္ႏိုင္ငံအတြင္းတြင္မူ လူနာ၏မိသားစုဝင္မ်ား က်န္းမာေရးဝန္ထမ္းမ်ားသို႔ ကူးစက္သည္ကို ေတြ႕ေနရသျဖင့္ အထူးသတိထားရန္လိုအပ္ပါသည္။

၂၅/ ရန္ကုန္ေဆး႐ုံႀကီးတြင္ ယခုလ ဇန္နဝါရီ ၂၃ ရက္ေန႔တြင္ တက္ေရာက္ကုသမႈခံယူခဲ့ေသာ အသက္ ၃၀ ဝန္းက်င္တ႐ုတ္အမ်ိဳးသမီးမွာလည္း ဖ်ား အန္ ဗိုက္နာ လကၡဏာျဖင့္ေဆး႐ုံတက္ျခင္းသာျဖစ္ၿပီး ဝူဟန္ၿမိဳ႕ႏွင့္သက္ဆိုင္ျခင္းမရွိပါ ေဆး႐ုံတက္ၿပီး ေနာက္တေန႔ ၂၄ ရက္ေန႔တြင္ ေဆး႐ုံဆင္းၿပီးျဖစ္ပါသည္။

၂၆/ သတင္းအခ်က္အလက္မ်ားကို က်န္းမာေရးႏွင့္အားကစားဝန္ႀကီးဌာန website ႏွင့္ Myanmar CDC FB page တို႔တြင္ ဝင္ေရာက္ၾကည့္ရႈႏိုင္ပါသည္။

၂၇/ ထပ္မံသိရွိသည္မ်ားရွိပါကလည္း ဆက္လက္ေဖာ္ျပေပးပါမည္။

Khin Khin Gyi
ေလးစားစြာျဖင့္ Blacker