အရင္ဆုံးညပ္သြားတာက အီရတ္ပါ။ ဒီေန႔(စေနေန႔) အီရတ္ပါလီမန္မွာ အေရးေပၚအစည္းအေဝးေခၚထားပါတယ္။ တိုက္ခိုက္မႈက အီရတ္ေျမေပၚမွာျဖစ္ခဲ့တာ။ လက္ရွိအီရတ္အစိုးရဟာ ဝါရွင္တန္နဲ႔ေရာ၊ တီဟီရန္နဲ႔ပါ အလြမ္းသင့္ေအာင္ေပါင္းေနရတယ္။ အီရန္ဘက္က အီရတ္မွာရွိေနတဲ့ အေမရိကန္တပ္ဖြဲ႕ဝင္ ၅၂၀၀ ကိုႏွင္ထုတ္ဖို႔ ဘဂၢဒက္အစိုးရကို ဖိအားေပးမွာပဲ။ အီရန္အလိုက် ႏွင္ထုတ္ရလို႔ အေမရိကန္တပ္ဖြဲ႕ေတြ အီရတ္မွာမရွိေတာ့ရင္ အေနာက္အုပ္စုသံတမန္ေတြ၊ မစ္ရွင္အဖြဲ႕ေတြပါ အီရတ္ကိုႏႈတ္ဆက္သြားႏိုင္တယ္။ အီရတ္ဟာ အလိုလိုေနရင္း အီရန္ရဲ႕ဩဇာခံျဖစ္သြားႏိုင္ပါတယ္။ အီရတ္အေနနဲ႔ အေမရိကန္တပ္ဖြဲ႕ဝင္ေတြကို ဆက္ထားရမလား၊ မထားရေတာ့ဘူးလားဆိုတဲ့ သိပ္အက်ပ္႐ိုက္ရတဲ့အေျခအေနကိုစတင္ျဖတ္သန္းေနရပါၿပီ။

အျပင္းအထန္လက္တုန႔္ျပန္မယ္လို႔ေျပာထားတဲ့အီရန္ဟာ ဆီးရီးယား၊ လက္ဘႏြန္နဲ႔ ယီမင္တို႔အေပၚမွာလည္းဖိအားေပးႏိုင္တဲ့ အေနအထားရွိေနပါတယ္။ဒါေပမယ့္ စီးပြားက်ေနက်ပ္ေနတဲ့ အဲဒီႏိုင္ငံေတြကို ေရာင္းရင္းေတြပါေခၚတိုက္တဲ့စစ္ပြဲတစ္ခု (an all-out war) ျဖစ္လာတဲ့အထိ စည္း႐ုံးႏိုင္ဖို႔ကေတာ့မျဖစ္ႏိုင္ေသးပါဘူး။ လုပ္လာႏိုင္ေျခရွိတာကေတာ့ အဲဒီေဒသေတြမွာ ပြိဳင့္ေတြသတ္မွတ္ၿပီး တိုက္ခိုက္မႈေတြ လုပ္တာမ်ိဳးကိုလည္း ေတြ႕ရႏိုင္ဖြယ္ရွိတာပါ။

ပင္လယ္ေကြ႕ေဒသမွာေတာ့ အေမရိကန္၊ ေဆာ္ဒီအာေရးဘီးယား၊ ကာတာ၊ ဘာရိန္းတို႔အပါအဝင္ ဝါရွင္တန္နဲ႔ဆက္စပ္ေနမယ့္အက်ိဳးစီးပြားေတြကို ေ႐ြးခ်ယ္တိုက္ခိုက္မႈေတြရွိလာႏိုင္တယ္။ တစ္ၿပိဳင္နက္တည္းမွာပဲ ေရနံထုတ္လုပ္တင္ပို႔မႈေတြ ယိမ္းယိုင္ေနေအာင္ အီရန္က ၿခိမ္းေျခာက္လုပ္ေဆာင္လာပါလိမ့္မယ္။ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္အတြင္းမွာရရွိခဲ့တဲ့ န်ဴကလီယားဆိုင္ရာသေဘာတူညီခ်က္ဟာ ျပန္အဖတ္ဆယ္မရႏိုင္ေတာ့တဲ့အေျခအေနကို ေရာက္သြားတာမို႔ အီရန္ရဲ႕ ယူေရနီယံႂကြယ္ဝေရးနဲ႔ န်ဴလက္နက္ပိုင္ဆိုင္ေရးအရွိန္အဟုန္ျမႇင့္ ႀကိဳးပမ္းလာေတာ့မွာျဖစ္ပါတယ္။

အီရန္ဗိုလ္ခ်ဳပ္‌ကို ရွင္းပစ္လိုက္တာေၾကာင့္ ဂရိစ္ကိုသြားမယ့္ခရီးစဥ္ကို ခ်က္ျခင္းဖ်က္လိုက္ရသူက အစၥေရးဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ေနတန္ယာဟူ။ ဒါေပမယ့္ အစၥေရးဘက္ကၿငိမ္ေနတုန္းပဲ။ ေစာင့္ၾကည့္ေနဆဲ။ အီရန္ဘက္က လက္တုန႔္ျပန္မယ္လို႔ ႀကဳံးဝါးေနခဲ့ၿမဲျဖစ္ေပမယ့္ လက္ေတြ႕မွာ ႀကီးႀကီးက်ယ္က်ယ္ျပန္တိုက္တာမ်ိဳး မရွိခဲ့သေလာက္မို႔ အစၥေရးကအသံတိတ္ေနေသးတာပဲျဖစ္မယ္။ တကယ္လို႔မ်ား အီရန္ဘက္ကေျပာတဲ့အတိုင္း လုပ္ေဆာင္လာၿပီဆိုရင္ေတာ့ အစၥေရးက ဘာေတြျပင္ဆင္မလဲဆိုတာ စိတ္ဝင္စားစရာေကာင္းလာမယ္။ ဆိုလိုရင္းကေတာ့ စစ္ပြဲႀကီးတစ္ခုျဖစ္တဲ့အထိ ဦးတည္သြားႏိုင္တယ္။ လက္ဦးမႈရယူၾကမွာေၾကာင့္ပါပဲ။

ဗိုလ္ခ်ဳပ္ Qassem Soleimani တိုက္ခိုက္ရွင္းလင္းခံလိုက္ရမႈေၾကာင့္ ဈာပနမွာ အီရန္ေခါင္းေဆာင္ ခါမန္နီ မ်က္ရည္က်တာကို ျမင္ၾကရမယ္ဆိုရင္ေတာ့ လက္တုန႔္ျပန္တိုက္ခိုက္ၾကေတာ့မွာေသခ်ာၿပီ လို႔ ႏိုင္ငံတကာဉာဏ္ႀကီးရွင္အဖြဲ႕တစ္ဖြဲ႕ျဖစ္တဲ့ Crisis Group ရဲ႕ အစီအစဥ္ဒါ႐ိုက္တာ Joost Hiltermann ကေဟာကိန္းထုတ္တယ္။

Crazy Guy လို႔ေလွာင္ေျပာင္ေခၚေဝၚခံေနရတဲ့ သမၼတေဒၚနယ္ထရမ့္ဟာ က်ေနတဲ့သူ႔ပုံရိပ္ကိုျပန္တင္ရင္း အေမရိကန္ရဲ႕ပါဝါကိုပါျပန္ျပတဲ့အေနနဲ႔ တိုက္ခိုက္မႈကိုၫႊန္ၾကားခဲ့တာ။ ဝါရွင္တန္ရဲ႕စီစဥ္ထားေသာအစီအစဥ္တစ္ခု (planned agenda) ပါ။ ၂၀၂၀ မွာအေမရိကန္ေ႐ြးေကာက္ပြဲရွိေနျခင္းကလည္း ထုတ္မေျပာတဲ့ တြန္းအားႀကီးတစ္ရပ္ပါ။ ဒီတိုက္ခိုက္မႈကို ႐ုရွားကရႈတ္ခ်တယ္။ တ႐ုတ္က ေျပလည္ေအာင္ ရွင္းၾကပါလို႔တိုက္တြန္းတယ္။ ဥေရာပအင္အားႀကီးေတြကေတာ့မွတ္ခ်က္ႀကီးႀကီးမေပးၾကေသးပါ။

တိုက္ခိုက္ရွင္းလင္းအၿပီး ေန႔မကူးခင္မွာပဲ ဝါရွင္တန္ဟာ ပင္လယ္ေကြ႕ေဒသကို တပ္ဖြဲ႕ဝင္ ၃၀၀၀ ေက်ာ္ထပ္ပို႔ေနၿပီ။ အေမရိကန္အစိုးရဟာ ၂၀၁၉ ခုႏွစ္ ေမလ နဲ႔ ဒီဇင္ဘာလအတြင္းမွာ ပင္လယ္ေကြ႕ေဒသကို တပ္ဖြဲ႕ဝင္ ၁၄၀၀၀ ထပ္ပို႔ၿပီး အင္အားထပ္ျဖည့္ၿပီးသားပါ။ အခုထပ္ေစလႊတ္ျပန္တယ္ဆိုေတာ့ ျဖစ္လာႏိုင္ေျခအားလုံးအတြက္ အေမရိကန္ဘက္ကျပင္ဆင္ၿပီးသားဆိုတာ ေသခ်ာသြားတယ္။

ဥပေဒနဲ႔အညီပါ၊ တရားမွ်တတဲ့ေဆာင္႐ြက္မႈပါ၊ စတဲ့စကားေတြကို ေန႔တိုင္းၾကားျမင္ရဖြယ္ရွိပါတယ္။

ဒီပဋိပကၡေၾကာင့္ ႏိုင္ငံတကာရဲ႕ benchmark commodity ႏွစ္ခုျဖစ္တဲ့ ေရနံ နဲ႔ ေ႐ႊ ေဈးႏႈန္းေတြထိုးတက္သြားၿပီ။ စေတာ့ရွယ္ယာေဈးကြက္ေတြမွာလည္း အၫႊန္းကိန္းအတက္အက်ေတြ ျမန္ခဲ့ရတယ္။ ျမန္ေနပါဦးမယ္။

အရာရာ ဆက္စပ္ေနၿမဲ….။

Ref: AP, BBC, Agencies (YeMinOo)
ေလးစားစြာျဖင့္ Blacker