ကင္္ ဆာေ ပ်ာက္ျပီ ျမန္မာျပည္္ လူ တိုင္းသက္တမ္းေ စ့ေနႏိုင္ၾကပါေစ

ႏို႔ ကင္ဆာ သားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာ အူမႀကီးကင္ဆာ “ကင္ဆာေရာဂါ ျဖစ္ၿပီဆိုရင္” အိမ္မွာ ဒုကၡ သုတ္ခ ေငြကုန္ လူပန္းမျဖစ္ၾကဖို႔ႏွင့္လူတိုင္းသက္တမ္းေစ့ေနႏိုင္ဖို႔အတြက္မွတ္သားမိသမွ် ေဖၚျပအပ္ပါတယ္။

ပုံတြင္ျပထားတာကေတာ့ ကင္ဆာပင္ေခါ ္ ကင္ဆာသီးပင္ေခါ ္ နတ္ေဆးပင္လို႔ ေခါ ္ၾကပါတယ္။ သူ႔အပင္ကအ႐ြက္ဟာ ကြမ္း႐ြက္နဲ႔ အလားသဏ႖န္ တူပါတယ္ သူ႔အသီးဟာအညိဳေရာင္ပါ။

ကင္ဆာကဲ့သို႔ အသီးမွာအျမစ္ေတြဖြာထြက္၍သီးပါသည္ အာလူးအေရာင္နဲ႔လည္းသီပါတယ္ အစိမ္းပုံလည္းသီးပါတယ္။

အညိဳေရာင္သီးေသာအသီးကသာ ကင္ဆာႏိုင္နင္း ေျပာက္ကင္းပါတယ္။

၎အသီးႏုကိုခူး၍စားေသာ္၎ အသီးကိုလိမ္း၍ေသာ္၎ ကင္ဆာေဝဒနာယူျပစ္သလိုေျပာက္ကင္းပါတယ္။

ေျပာက္ေသာေဝဒနာမ်ားမွာ

ေျပာက္ေသာေဝဒနာမ်ားမွာ-သားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာေဝဒနာ အူမႀကီးကင္ဆာ ႏို႔ကင္ဆာ အနာပဆုပ္ ကင္းနာ အစရွိသည့္ အျမစ္ပြားေဝဒနာ ကင္ဆာမ်ား လက္ေတြ႕ေပ်ာက္ကင္းပါသည္။

အသဲကင္ဆာ ႏုရင္ အသီးစားယုံျဖင့္ေပ်ာက္ကင္းပါသည္။ ႏို႔ကင္ဆာ ပဆုပ္နာ ကင္းနာ မ်ားမွာ စားလည္းစား လိမ္းလည္းလိမ္းပါ ၎အသီးကိုအမႈန္႔ျပဳ၍လည္းစားသုံးႏိုင္ပါသည္။

ဒီပန္းရဲ႕အမည္က ႐ုကၡေဗဒအမည္ျဖင့္ (Dioscorea bulbifera)လို႔ေခၚပါတယ္ ျမန္မာလိုဆိုရင္ေတာ့ ေကာက္ရင္ပန္း လို႔ေခၚပါတယ္

ဒီပန္းဟာ ေကာက္ဦးေပၚခ်ိန္(စပါးရိတ္သိမ္းခ်ိန္)တန္ေဆာင္မုန္းလမ်ား၌ ပြင့္ပါတယ္။

အရမ္းေမႊးၿပီး ရင္ကိုေအးျမလန္းဆန္းေစပါတယ္ အသီးကိုေတာ့ အစိမ္းစားရင္ အဆိပ္အေတာက္ျဖစ္တတ္ၿပီး သူ႔အသီးကို ျပဳတ္ၿပီး ေၾကာ္စား၊ခ်က္စားလို႔ရပါတယ္။

ဒီအပင္ေတြဟာ (Yam)လို႔ေခၚတဲ့ ေမ်ာက္ဥ၊ေကြၽးဥ ႏွင့္ ဝဥ မ်ိဳးအုပ္စုထဲကျဖစ္ပါတယ္ သူ႔အသီးကိုေတာ့ အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္္

ေလအာလူး (air potato)ေလေမ်ာက္ဥ( air yam) ခါးေသာေမ်ာက္ဥ( bitter yam)လူဝါးဝေသာေမ်ာက္ဥ(cheeky yam)အာလူးေမ်ာက္ဥ(potato yam)ဟူ၍ အမ်ိဳးမ်ိဳးေခၚဆိုၾကပါတယ္။

သူ႔အပင္ရဲ႕သ႑န္မတူသလို သူ႔အသီး သ႑န္ကလည္း အမ်ိဳးမ်ိဳးကြဲျပားပါတယ္။မတူညီေပမဲ့ စားသုံးလို႔ရပါတယ္။

ခ်က္ျပဳတ္မစားေသာက္မွီ အဆိပ္အေတာက္ေတြကုန္စင္ေအာင္ အရင္ဦးဆုံးျပဳတ္ပါ။

သူ႔ရဲ႕ပန္းပြင့္ဟာ အဝါေရာင္ ႏွင့္ အညိဳေရာင္ (၂)မ်ိဳး ရွိပါတယ္ ဒီပန္း ဘယ္ေလာက္ေမႊးသလဲဆိုတာေတာ့ ေတာသူ ေတာင္သားမ်ားမွလႊဲ၍ ၿမိဳ႕ေပၚသူ/သားမ်ားကေတာ့ သိရွိသူနည္းပါး ပါလိမ့္မယ္။

ကဒူ ေခၚ ေမ်ာက္ဥပင္ေလးေတြ

ကဒူ ေခၚ ေမ်ာက္ဥပင္ေလးေတြက မ်ိဳးရင္း Dioscoreaceae (true yam in the yam family) ထဲမွာပါၾကတယ္

ျမန္မာႏိုင္ငံမွာေတာ့ ဒီအပင္ကို Chin, Kachin, Mandalay, Mon, Shan and Yangon ေနရာေတြမွာေတြ႕ႏိုင္ပါတယ္။

ေတာထဲမွာ အ႐ိုင္းေပါက္တဲ့အပင္အေနနဲ႔ပါ၊ အခုေတာ့ စိုက္ပ်ိဳးပင္အေနနဲ႔ေတြ႕ရဘီ၊ အပင္က ႏွစ္ရွည္ခံ ႏြယ္ပင္အႀကီးစားျဖစ္ပါတယ္ မတၱရာၿမိဳ႕နယ္ မႏၲေလးတိုင္းမွာလည္းမ်ား၏။

ေျမထဲမွာ တခုထက္ပိုေသာ tubers ေတြရွိၾကတယ္ အစာသိုေလွာင္မႈအတြက္ ေျမထဲတြင္သာမက ေလထဲမွာလည္းရွိတယ္ အကိုင္းအခက္ေတြၾကားကလည္း အ႐ြယ္အေတာ္ႀကီးတဲ ဥေတြ ထြက္တယ္၊ ေလထဲက ဥကို bulbils ေတြလို႔ေခၚၾကတယ္၊

ဒါ့ေၾကာင့္လည္း ေျမမွာေရာ ေလမွာေရာ စုေဆာင္းတာမို႔ two types of storage organ လို႔တင္စားႏိုင္တာေပါ့၊ ေလထဲက ဥ ေတြက အာလူးနဲ႔တူလွတယ္

ဒါေၾကာင့္လည္း air potato လို႔ေခၚၾကတာေပါ့၊ ကိုယ့္ဆီမွာတင္စိုက္တာမဟုတ္ West Africa ႏိုင္ငံမွာဆို food crop, အေနနဲ႔ စိုက္ၾကတယ္။

အရသာက ပိန္းဥ ကန္ဇြန္းဥ အာလူးေတြလိုရွိတာမို႔ အစားထိုးစားၾကတာပါ၊ တကယ္ေတာ့သူ႔အရသာက အစိမ္းဆို ခါးသက္တယ္ ဒါေပမဲ့ အဲဒီခါးသက္မႈကို ျပဳတ္လိုက္ရင္ ဖယ္ရွားလို႔ရတယ္။

ျပဳတ္ၿပီးရင္ေတာ့ အရသာရွိလွေသာ ေမ်ာက္ဥျပဳတ္ ရဘီေပါ့၊ Air potato ဟာႀကီးထြားႏႈံးသိပ္ျမန္တယ္ ေလ့လာခ်က္အရ တရက္ကို ၈ လက္မ အထိႀကီးတယ္ အျခားအပင္ႀကီးေတြႏြယ္တက္ရင္း ေနာက္ဆုံး ေပ ၆၀ ေက်ာ္ အထိျမင့္လာေတာ့တယ္

မ်ိဳးပြားရာမွာလည္း အသီးကအေစ့ ထက္ bulbils ေတြကေနပြားၾကတယ္ အပင္ေပၚက ေႂကြမက်ခင္ bulbils ေတြမွာ

အျမစ္ေတြကထြက္ေနဘီ စိုက္ရပ်ိဳးရ အေတာ္လြယ္မည့္အပင္တပင္ပါဘဲ

ေဆာင္းရာသီေရာက္လို႔ ေျမေပၚပိုင္းအပင္ေတြေသေသာ္လည္း ေျမေအာက္ဥ ေျမေပၚဥမ်ားနဲ႔ ျပန္လည္ရွင္သန္ႏိုင္ၾကတယ္ တကယ္ေတာ့ ေမ်ာက္ဥပင္ေတြက dioecious ေခၚ အဖို အမ သီးစီရွိေသာအပင္ေတြပါ။

အဆင့္ျမင့္ပါတယ္၊ အ႐ြက္ေတြက ပုံမွာအတိုက္း ႏွလုံးပုံရွိၾကတယ္၊ ႐ြက္သားက ႏုညံ့လွတယ္ ႐ြက္ေၾကာေတြက ထင္ရွားတယ္ ပန္းခိုင္ေတြက ၾကားထြက္ paniculate spike ျဖစ္ၾကတယ္။

အဖိုပန္းခိုင္ေလးေတြက အစပိုင္း greenish white ျဖစ္ေသာ္လည္း ေနာက္ပိုင္း ဝတ္ဆံတန္ေတြစုံလာရင္ purple အေရာင္ေျပာင္းတတ္တယ္။

ပြင့္႐ြက္အုံ perianth-segments ၆ ခုပါတယ္၊ ၂ ရစ္တည္ၿပီး အေျခမွာဆက္ေနၾကတယ္၊ ဝတ္ဆံဖိုလည္း ၆ ခုပါတယ္ မအဂၤါၿမဳံ pistillode မေတြ႕ရဖူး၊ အမပန္းခိုင္ေတြက တြဲလ်ားက်ေတတ္တယ္။

အေရာင္က greenish white ပါ ပြင့္႐ြက္အုံက အဖိုပြင့္အတိုင္းပါဘဲ၊ ဝတ္ဆံဖိုအၿမဳံ staminodes ၆ ခုပါတယ္၊

အေစ့အိမ္ကိုျဖတ္ၾကည့္ရင္ အခန္း ၃ ခန္းပါၿပီး တခန္းမွာ အေစ့ေလာင္း ၂ေစ့စီက ဝင္႐ိုးစီခ်က္တိုင္ကိုတြယ္ကပ္လို႔ေနၾကတယ္။

အသီးကေတာ့ အက္ကြဲသီး capsular ျဖစ္တယ္ အေစ့ေတြက အေတာင္ပါၿပီး ေစ့တြင္းစာရွိသည္။အရွင္နာဂသိမ္ေဆးက်မ္းထဲမွာေတာ့ ကဒူဥ ေခၚ ေကာက္ရင္ပန္းေခၚၾကတယ္၊ ဝၿဖိဳးေစ၏ ဓတ္တို႔ကိုေျပာင္းေစ၏ ကာမကိုအားေပး၏ သုတ္ကိုပြားေစ၏ ။

အသံကိုသာယာေစ၏ ႏူနာေရာဂါ ကုသလေရာဂါ ေပ်ာက္ေစ၏ အေရျပားေရာဂါေပ်ာက္ေစ၏ အသက္ကိုရွည္ေစ၏ ပိုးကိုႏိုင္၏ သည္းေျခ သလိပ္ကိုပယ္၏ ။

အနာေပါက္ ေလႁပြန္ေခ်ာင္းပူ ျမင္းသ႐ိုက္ ေက်ာက္တည္နာ ဆီးႏွင့္ဆက္စပ္ေရာဂါတို႔ကိုႏိုင္၏ လို႔ဆိုထားပါတယ္ ။

ထို႔ျပင္ ယားယံေစေသာအဆိပ္တမ်ိဳးရွိလို႔ အခြံသင္ပါးပါးလွီးေနလွမ္းၿပီး ျပာကိုဖယ္ၿပီးစားသင့္ေၾကာင္းေရးထားလို႔ ဗဟုသုတမ်ားစြာရေစတယ္။

သုေတသနတခုကတင္ျပခ်က္မွာ သူ႔မွာ အဆိပ္ရွိတယ္ ၊ အဲဒါက steroid diosgenin ပါဝင္ေနတယ္၊ ဒါ့ေၾကာင့္ ေသေသျခာျခာ ျပဳတ္ၿပီးမွသာ စားသုံးသင့္တယ္လို႔ ပညာရွင္မ်ားက အႀကံျပဳထားတာ မွတ္သားမိပါတယ္။

(ေလးစားမႈျဖင့္ ခရက္ဒစ္)

လူတိုင္းသက္တမ္းေစ့ေနႏိုင္ၾကပါေစ။