အေ မရိကန္ျပည္ေထာင္စုမွာ Coronavirus ကူးစက္ျပန႔္ႏွံ့မွု အျမင့္ဆုံးနဲ႔ အျမန္ဆုံး ျဖစ္ေနတဲ့ နယူးေယာက္ၿမိဳ့မွာ အခုဆို ေသဆုံးသူေတြကို ထားစရာ ေရခဲတိုက္ အလုံအေလာက္ မရွိေတာ့လို့ အေအးခန္း ထရပ္ကားေတြေပၚ တင္ထားေနၾကရသလို ၿမိဳ့နယ္အစိုးရရဲ့ ေဆး႐ုံအခ်ိဳ့မွာလဲ အေရးေပၚေရာက္လာတဲ့ လူနာေတြကို ထားစရာ ကုတင္မေလာက္ေတာ့လို့ ကားပါကင္ကြင္းထဲမွာ ခုံတန္းရွည္ေတြ ခ်ၿပီးထားေနရတဲ့ အေျခအေနကို ေရာက္ေနပါတယ္…

တစ္ခ်ိန္က အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုထဲမွာေရာ ကမၻာေပၚမွာပါ Big Apple(ပန္းသီးႀကီး) အျဖစ္နဲ႔ နာမည္ေက်ာ္ခဲ့ၿပီး လူတိုင္းက တစ္သက္မွာတစ္ေခါက္ ေရာက္ဖူးသင့္တဲ့ ၿမိဳ့လို့ တင္စားခံခဲ့ရသလို နယူေယာက္ၿမိဳ့က လာတဲ့သူေတြဆိုရင္ လူတိုင္းက အထင္ႀကီးေလးစား ခံခဲ့ၾကရတဲ့ နယူးေယာက္ၿမိဳ့ႀကီးဟာ အခုဆိုရင္ လူတိုင္းက မသြားသင့္တဲ့ အရပ္အျဖစ္ရွုျမင္ခံေနရသလို အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုထဲက အခ်ိဳ့ ျပည္နယ္/ၿမိဳ့နယ္ ေတြမွာဆိုရင္ နယူးေယာက္ၿမိဳ့က လာတဲ့သူေတြကို လက္မခံထားၾကဖို့နဲ႔ ၁၄ ရက္ သီးျခားခြဲထားၿပီးမွ ၿမိဳ့ခံေတြနဲ႔ ေပးထိေတြ႕ ဆက္ဆံေစဖို့ စတဲ့ ညႊန္ၾကားခ်က္ေတြ ထြက္လာေနပါတယ္…

အခုလို ကမၻာ့ထိပ္သီး ၿမိဳ့ႀကီးတစ္ၿမိဳ့ကို ၿမိဳ့ပ်က္ႀကီးလို ျဖစ္သြားေစဖို့ ၾကာျမင့္ခဲ့တဲ့ အခ်ိန္ဟာ ၁၄ ရက္ပါ… နယူးေယာက္ၿမိဳ့မွာ Coronavirus ျပႆနာ ရွိလာေနၿပီမို့ သတိထားေနထိုင္ၾကပါလို့ ၿမိဳ့ေတာ္ဝန္က အသိေပးလာခဲ့တဲ့ မတ္လ ၁၃ ရက္ေန႔ကေန ၁၄ ရက္အၾကာ မတ္လ ၂၇ ရက္ေန႔မွာ Coronavirus ေၾကာင့္ေသဆုံးသူဟာ ေန႔စဥ္ ၁၀၀ ေက်ာ္ ရွိလာေနၿပီး အျခားျပည္နယ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးမွူးေတြက သမၼတကို နယူးေယာက္ၿမိဳ့သားေတြအေပၚ ခရီးအသြားအလာ ကန႔္သတ္ဖို့ ေတာင္းဆိုလာေနၾကပါတယ္…

ဒီလို ေန႔ခ်င္း/ညခ်င္း ၿမိဳ့ပ်က္ႀကီးလို ျဖစ္သြားခဲ့ရတဲ့ နယူေယာက္ၿမိဳ့ဟာ ေတာ္႐ုံတန္႐ုံ အသုံးစားရိတ္ေငြေၾကးေလးနဲ႔ လည္ပတ္ေနရတဲ့ ၿမိဳ့တစ္ၿမိဳ့ေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး၊ Coronvirus ျပႆနာေတြ မေရာက္လာမီ ယခုႏွစ္ ဇန္နဝါရီလက အတည္ျပဳေပးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၀ ခုႏွစ္အတြက္ အသုံးစားရိတ္ ဘတ္ဂ်တ္ဟာ ေဒၚလာ $ ၉၅.၃ ဘီလီယံ ရွိပါတယ္။

သေဘာေပါက္ လြယ္ေအာင္ တြက္ျပရရင္ ျမန္မာျပည္ရဲ့ ၂၀၂၀ ခုႏွစ္အတြက္ တစ္နိုင္ငံလုံး အစိုးရ အသုံးစားရိတ္ဘတ္ဂ်က္ က်ပ္ဘီလီယံ ၂၄,၇၂၄ ဟာ ဒီေန႔ ေငြလဲႏွုန္းနဲ႔ဆို ​ေဒၚလာ $၁၇.၆၄ ဘီလီယံ ပဲရွိပါတယ္၊ ဒါေၾကာင့္ နယူးေယာက္ၿမိဳ့ဟာ ျမန္မာျပည္တစ္နိုင္ငံလုံး အသုံးစားရိတ္ရဲ့ ၆ ဆ နီးပါးကို အသုံးျပဳ လည္ပတ္ေနတဲ့ ၿမိဳ့ျဖစ္ၿပီး၊ ႏွစ္စဥ္ ၿမိဳ့ရဲ့အခြန္အခေတြကေန ဝင္ေငြဟာ ေဒၚလာ $၆၄ ဘီလီယံေက်ာ္ ရွိ​ေနပါတယ္..

လက္ရွိ ကမၻာ့နိုင္ငံေပါင္း ၁၉၅ နိုင္ငံရွိတဲ့အထဲမွာ တစ္ႏွစ္အသုံးစားရိတ္ ေဒၚလာ $၉၀ ဘီလီယံေက်ာ္ သုံးနိုင္တဲ့ တိုင္းျပည္ဟာ ၃၀ ဝန္းက်င္ပဲ ရွိတာေၾကာင့္ အေမရိကန္ထဲမွာေရာ ကမၻာေပၚမွာပါ နယူးေယာက္ၿမိဳ့ကို Big Apple လို့ တင္စားေခၚေဝၚ ရတဲ့ အေၾကာင္းရင္းတစ္ခုပါ..

အခုလို ဓနအင္အားလည္း ေတာင့္တင္းသလို ကမၻာေက်ာ္ထိပ္သီး ကိုလံဘီယာ နဲ႔ ေကာ္နဲလ္တကၠသိုလ္ေတြ၊ ေဆး႐ုံေတြ၊ ဆရာဝန္ေတြနဲ႔ အျပည့္ရွိတဲ့ ၿမိဳ့ႀကီးကို ၁၄ ရက္အတြင္း ဖ်က္နိုင္တာဟာ Coronavirus ရဲ့ အစြမ္းသတၱိ တစ္ခုထဲေၾကာင့္ေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး၊ သူ႔ေနာက္ကြယ္က လူသိနည္းတဲ့ နိုင္ငံေရး ျပႆနာေတြနဲ႔ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးပိုင္းဆိုင္ရာ ျပႆနာေတြ ေၾကာင့္လဲပါပါတယ္…

အစဥ္အလာအရ နယူးေယာက္ရဲ့ နိုင္ငံေရးသမိုင္းမွာ အျမဲတမ္း ဒီမိုကရက္ေတြ စိုးမိုးတာမို့ Blue State (အျပာေရာင္ ျပည္နယ္) လို့ လူသိမ်ားတဲ့ နယူးေယာက္ဟာ သမၼတအိုဘားမား လက္ထက္မွာ ၾကဳံေတြ႕ခဲ့ရတဲ့ H1N1 ျပႆနာ ေနာက္ပိုင္းမွာ ကတည္းက ျပည္နယ္မွာေရာ၊ ၿမိဳ့နယ္မွာပါ ေနာက္ထပ္ ဆိုးရြားတဲ့ စပိန္တုပ္ေကြး (Spanish Flu) လိုမ်ိဳး

အလားတူ ေရာဂါျပန႔္ပြားမွုမ်ိဳးကို ႀကိဳတင္ကာကြယ္နိုင္ဖို့နဲ႔ ကုသေပးနိုင္ဖို့ လိုအပ္တဲ့ စက္ပစၥည္း၊ ေဆးဝါး နဲ႔ ေဆး႐ုံကုတင္အေနအထား စတာေတြဟာ အရံအေနနဲ႔ အဆင္သင့္ျဖစ္မေနဘူးဆိုတာကို ပညာရွင္ေတြက အျမဲေထာက္ျပၿပီး လိုအပ္တဲ့ အသုံးစားရိတ္ ဘတ္ဂ်တ္ခ်ေပးဖို့ကို ေတာက္ေလၽွာက္ေတာင္းဆိုခဲ့ၾကေပမယ့္ အုပ္ခ်ဳပ္သူ ေခါင္းေဆာင္ပိုင္းေတြဟာ က်န္းမာေရးက႑အတြက္ ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္ျခင္းအပိုင္းမွာ အသုံးျပဳဖို့ စားရိတ္ကို အဲဒီေလာက္အေလးမထားခဲ့ ၾကပါဘူး…

ထင္ရွားတဲ့ သာဓကအေနနဲ႔ ျပရရင္ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္မွာ လက္ေထာက္ျပည္နယ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးမွူးနဲ႔ ေဆးဘက္ဆိုင္ရာ ပညာရွင္မ်ားက နယူးေယာက္ျပည္နယ္မွာ ေဆး႐ုံေတြအတြက္ အသက္ရွူအေထာက္အကူျပဳစက္ ventilators အလုံးေရ ၁၈,၀၀၀ ေက်ာ္ အရံအေနနဲ႔ရွိဖို့ လိုအပ္ေပမယ့္ အမွန္တကယ္မွာ အလုံးေရ ၂,၀၀၀ ပဲ ရွိေနတဲ့အတြက္ နယူးေယာက္ျပည္နယ္ရဲ့ အသုံးစားရိတ္ကေန ေဒၚလာ သန္း ၅၀၀ ေက်ာ္အသုံးျပဳၿပီး လိုအပ္တဲ့ စက္အလုံး ၁၆,၀၀၀ ကိုဝယ္ထားဖို့

တင္ျပခဲ့ေပမယ့္ ၂၀၁၅ မွာ အေမရိကန္သမၼတ ေရြးေကာက္ပြဲ ရွိေနတာေၾကာင့္ အျပာေရာင္ျပည္နယ္ နယူးေယာက္မွာ သမၼတၿပိဳင္ပြဲဝင္ ဟီလာရီကလင္တန္ မရွုံးနိမ့္ေစဖို့ ဝင္ေငြနည္းသူေတြကို အစိုးရက ေထာက္ပံ့ေပးေနတဲ့ Section 8 အိမ္ယာေတြ၊ Food stamp ေငြေၾကးေတြ၊ နဲ႔ အျခား လူမွုအဖြဲ႕အစည္းေတြအတြက္ ေပးေနတဲ့ အေထာက္အပံ့ေတြကို ေလၽွာ့ခ်ဖို့မလုပ္ခ်င္တာေၾကာင့္ က်န္းမာေရးပိုင္းအတြက္ လိုအပ္တဲ့ ေဆးဝါးနဲ႔ စက္ပစၥည္းေတြကို ဝယ္ယူဖို့ ဘတ္ဂ်က္ကို ျငင္းပယ္ခဲ့ပါတယ္… အဲဒီလိုႏွစ္စဥ္ က်န္းမာေရးက႑အတြက္ အသုံးစားရိတ္ေငြ ေလၽွာ့ခ်လာမွုဟာ

ဒီႏွစ္အတြက္ အသုံးစားရိတ္ ဘတ္ဂ်က္မွာလဲ ဘ႑ာေရးလိုေငြ ေဒၚလာ$၆ ဘီလီယံ ရွိေနတာေၾကာင့္ ဆိုၿပီး နယူးေယာက္ၿမိဳ့ အစိုးရက ဦးစီးလုပ္ကိုင္ေနတဲ့ NYC Health+ ေဆး႐ုံမ်ားရဲ့ အသုံးစားရိတ္ကို ထပ္မံျဖတ္ေတာက္ခဲ့ပါေသးတယ္…

အခုလို ေဆး႐ုံေတြနဲ႔ ေဆးဘက္ဆိုင္ရာ ပစၥည္းေတြ ဝယ္ဖို့အတြက္ ဘတ္ဂ်က္မရွိဘူးလို့ ေျပာေနေပမယ့္ အျခားတစ္ဖက္မွာ နယူးေယာက္ၿမိဳ့ဟာ အစိုးရဆီကေန ေထာက္ပံ့ေၾကးအမ်ိဳးမ်ိဳး ရယူေနသူေတြအတြက္ ႏွစ္စဥ္အစိုးရဘတ္ဂ်က္ရဲ့ ၁၆.၈၆% ကို အသုံးျပဳေပးေနပါတယ္… ဒီပမာဏဟာ ႏွစ္စဥ္ အသက္ရွူအားကူစက္ အလုံးေရ ၃ သိန္းေလာက္ ဝယ္လို့ရတဲ့ အသုံးစားရိတ္ပါ…

အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုရဲ့ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္မွာ ၿမိဳ့နယ္ -> ျပည္နယ္ -> ဗဟိုအစိုးရ ဆိုၿပီး အုပ္ခ်ဳပ္ေရးပုံစံနဲ႔ လုပ္ပိုင္ခြင့္ အဆင့္ဆင့္ခြဲျခားထားသလို အခြန္ေကာက္ခံမွု အပိုင္းမွာလဲ သီးျခားဆီခြဲေကာက္ခံၿပီး ျပည္သူေတြအတြက္ အဆင့္ဆင့္တာဝန္ခံ ၾကရပါတယ္… ၿမိဳ့နယ္ေတြက အကူအညီလိုအပ္လာတဲ့အခါ ျပည္နယ္အစိုးရကို အကူအညီေတာင္းခံနိုင္ၿပီး ျပည္နယ္အစိုးရကိုယ္တိုင္ အကူအညီလိုအပ္လာတဲ့အခါ ဗဟိုအစိုးရကို အကူအညီေတာင္းခံ ရပါတယ္… အေမရိကန္ရဲ့ ဥပေဒမွာ ဗဟိုအစိုးရဟာ ျပည္နယ္ေတြအားလုံးကို တန္းတူအခြင့္အေရးနဲ႔ အကူအညီေပးရပါတယ္။

အနီေရာင္ျပည္နယ္၊ အျပာေရာင္ျပည္နယ္၊ သူေဌးျပည္နယ္၊ ငမြဲျပည္နယ္ရယ္လို့ ခြဲျခားဆက္ဆံလို့ မရပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ျပည္နယ္အခ်ိဳ့မွာသာ ေဘးဒုကၡၾကဳံၾကရတဲ့အခါ အစိုးရဟာ အျခားျပည္နယ္ေတြထက္ ဒုကၡေရာက္ေနတဲ့ ျပည္နယ္ေတြကို ဦးစားေပးလို့ ရေပမယ့္၊ ျပည္နယ္အားလုံးလိုလို ဒုကၡၾကဳံေတြ႕လာတဲ့အခါ သို့မဟုတ္ ဒုကၡၾကဳံေတြ႕လာဖို့ အေနအထားေတြ ရွိလာတဲ့အခါမ်ိဳးမွာ ရွိသမၽွအရင္းအျမစ္ (ေငြေၾကး၊ စက္ပစၥည္း၊ ပညာရွင္၊ လူဝန္ထမ္း) ေတြကို ျပည္နယ္တစ္ခု ေဒသတစ္ခုထဲအတြက္ ပုံေအာအသုံးျပဳေပးဖို့ဆိုတာ ဘယ္လိုမွမျဖစ္နိုင္ပါဘူး၊ က်န္တဲ့ ဒုကၡမျဖစ္ေသးေပမယ့္ ျဖစ္လာနိုင္ေျခရွိတဲ့ ျပည္နယ္ေတြအတြက္ပါ ျခဳံငုံစဥ္းစားၿပီး ျပင္ဆင္ေပးထားရပါတယ္..

ဒါေၾကာင့္ ျပည္နယ္တစ္ခုစီတိုင္းမွာ မွီတင္းေနထိုင္ၾကသူ ျပည္သူေတြရဲ့ က်န္းမာေရး၊ လူမွုေရး၊ ဘဝ၊ အသက္အိုးအိမ္စည္းစိမ္ စတာေတြကို အကာအကြယ္ေပးဖို့ ျပင္ဆင္လုပ္ေဆာင္စရာ ရွိတာေတြကို ျပင္ဆင္လုပ္ေဆာင္ထားၾကဖို့ တာဝန္ဟာ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ပုံစံအတိုင္း ၿမိဳ့နယ္ -> ျပည္နယ္ -> ဗဟိုအစိုးရ ဆိုၿပီး အဆင့္ဆင့္ တာဝန္ခံၾကရတာပါ…

အခုလက္ရွိ ကၽြန္ေတာ္တို့ ေနထိုင္ေနတဲ့ နယူးေယာက္ၿမိဳ့ႀကီးဟာ တစ္ႏွစ္အသုံးစားရိတ္ ေဒၚလာ $၉၀ ဘီလီယံ ေက်ာ္ရွိေနေပမယ့္ အစိုးရပိုင္းဟာ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မွု အတြက္ လိုအပ္တဲ့ ေဆးဝါး၊ အသုံးအေဆာင္၊ စက္ပစၥည္း စတာေတြ ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္ ဝယ္ယူထားဖို့ အသုံးစားရိတ္ေတြ မခ်ေပးထားခဲ့တာေၾကာင့္ ယခုလို မထင္မွတ္ထားတဲ့ Coronavirus ေဘးဒုကၡနဲ႔ ရင္ဆိုင္ၾကဳံေတြ႕လာရတဲ့အခါ မလိုလားအပ္တဲ့ အသက္ဆုံးရွုံးမွုေတြနဲ႔ ရင္ဆိုင္လာေနရတာပါ…
အခုလို ေဘးဒုကၡေတြ ၾကဳံေနခ်ိန္မွာ တစ္ဦးနဲ႔တစ္ဦး အျပစ္တင္ေဝဖန္ ေနတာထက္စာရင္၊ အတူတူပူးေပါင္း ေဆာင္ရြက္မွုဟာ ပိုမိုအေရးႀကီးတာမို့ ေလာေလာလတ္လတ္ ဂ်န္နဝါရီလအစ ဘတ္ဂ်က္ေဆြးေႏြးပြဲေတြမွာ တစ္ဦးနဲ႔တစ္ဦး အၿပိဳင္အဆိုင္ ထိုးႏွက္ခဲ့ၾကတဲ့ ၿမိဳ့ေတာ္ဝန္နဲ႔ ျပည္နယ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးမွူး အၾကားမွာေရာ၊ မႏွစ္က ႏွစ္အကုန္ကစလို့ ေရႊေရာင္အိမ္မက္ေတြနဲ႔ သမၼတေရြးေကာက္ပြဲဝင္ၿပိဳင္ခြင့္ရဖို့ ႀကိဳးစားရင္း အဖုအထစ္ေတြျဖစ္ခဲ့ရတဲ့ ၿမိဳ့ေတာ္ဝန္ နဲ႔ အေမရိကန္သမၼတ တို့ရဲ့ၾကားက ဆက္ဆံေရးေတြမွာ လွိုင္းၾကပ္ခြပ္ေလးေတြနဲ႔ အဆင္ေျပေအာင္ ေအာင့္အည္းသည္းခံၿပီ

း ပူးေပါင္းလုပ္ေဆာင္ေနၾကေပမယ့္၊ ဒီကာလေတြကို ေအာင္ျမင္စြာ ျဖတ္သန္းၿပီးသြားတဲ့ အခ်ိန္မွာေတာ့ Project Management နဲ႔ Disaster Recovery Management သီအိုရီေတြအတိုင္း Lessons Learned သင္ခန္းစာေတြကို မွတ္တမ္းတင္ရင္း စာမ်က္ႏွာအသစ္ေတြ ဖြင့္ရေတာ့မွာမို့ လာမယ့္ႏွစ္ရဲ့ နယူးေယာက္ၿမိဳ့အတြက္ အသုံးစားရိတ္ ဘတ္ဂ်က္ေတြမွာ ထူးျခားတဲ့ အေကာင္းဘက္က အေျပာင္းအလဲအသစ္ေတြ ရွိလာေတာ့မယ္လို့ ျမင္ပါတယ္…

ေလာေလာဆယ္မွာေတာ့ လူမသိသူမသိ ပိုးကိုက္ခံေနရတဲ့ တစ္ခ်ိန္က ေရႊေရာင္ပန္းသီးႀကီးဟာ Coronavirus ရဲ့ အဆိုးထဲက အျမတ္အျဖစ္နဲ႔ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးပိုင္းရဲ့ လိုအပ္ခ်က္ လၽွစ္ဟာခ်က္ေတြကို အုပ္ခ်ဳပ္သူေတြ အပါအဝင္ အားလုံးက နားလည္သိရွိလာေအာင္ လူ႔အသက္ေတြနဲ႔ ရင္းၿပီး ခ်ျပခြင့္ရလိုက္ပါတယ္… ကၽြန္ေတာ္တို့ေတြအားလုံးပဲ ဒီအမွားေတြကေန သင္ခန္းစာယူၿပီး အနာဂါတ္အတြက္ အေကာင္းဆုံး ျပင္ဆင္လုပ္ေဆာင္ သြားနိုင္ၾကလိမ့္မယ္လို့ ေမၽွာ္လင့္သလို၊ နယူးေယာက္ၿမိဳ့ႀကီးရဲ့ အျဖစ္ကို

သင္ခန္းစာယူၿပီး အျခားေသာ ျပည္နယ္မ်ား၊ တိုင္းျပည္မ်ား ဟာလည္း အသုံးစားရိတ္ေရးဆြဲ ျပင္ဆင္ၾကတဲ့အခါမွာ လူ႔အသက္ေတြနဲ႔ တိုက္ရိုက္အခ်ိဳးက်ပတ္သက္ေနတဲ့ က်န္းမာေရးက႑ရဲ့ အေရးႀကီးတဲ့ အေရးပါတဲ့ အခန္းက႑ကို နားလည္သေဘာေပါက္ၿပီး မွန္ကန္စြာ အသုံးစားရိတ္ေတြ ခ်မွတ္ေပးလာနိုင္ဖို့ ဆုေတာင္းရင္း…

ေလးစားစြာျဖင့္ ခရစ္ဒက္ ……မိုက္ကယ္ေက်ာ္သူ
မတ္လ ၃၀, ၂၀၂၀

(မွီျငမ္း Ref: Public documents from the Council of the City of New York, Ministry of Planning and Finance (Myammar), XE Currency converter, CIA World Fact Book)