ကို ရိုနာ ဗိုင္းရပ္စ္နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ရွားရွားပါးပါး ဝမ္းသာစရာ သတင္းတစ္ခုကိုေျပာခ်င္ပါတယ္။ ကမၻာမွာ ကိုရိုနာ ဗိုင္းရပ္စ္ကို ထိန္းခ်ဳပ္နိုင္တာ တ႐ုတ္အျပင္ ကိုရီယားလည္း ပါဝင္လာပါၿပီ။ ကိုရီးယားဟာ အရင္ရက္ေတြက ကမၻာမွာ ကူးစက္မွု ဒုတိယ တတိယေနရာလိုက္ေနရာကေန ဒီေန႔ ေနာက္ဆုံးရ သတင္းအရ အဆင္ ၁၁ ထိ ဆင္းသြားပါၿပီ။

ေဖေဖာ္ဝါရီ ၂၉ ရက္ေန႔မွာ စံခ်ိန္တင္ ၉၀၉ ေယာက္ထိ ကူးဆက္ခဲ့ၿပီး။ ေတာက္ေလ်ာက္ ကူးစက္မွု တက္ေနတာကေန ၿပီးခဲ့ တနဂၤေႏြမွာ ၆၄ ေယာက္ပဲ ကူးစက္မွု ရွိေတာ့ပါတယ္။ ၄၉၅၅ ေယာက္မွာ ေနျပန္ေကာင္းသြားတာ ၄၈၁၁ ေယာက္ရွိတဲ့ အထဲမွာ ၉၇ % သက္သာေပ်ာက္ကင္းၿပီး ၁၄၄ ေယာက္ ေသဆုံးတဲ့ အတြက္ ၃ % သာ ေသဆုံးပါတယ္။

ေရာဂါျဖစ္မွု ၇၃၆၂ ကေန လက္ရွိ ေရာဂါျဖစ္မွု ၄၆၆၅ ထိေလ်ာ့ခ်နိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ေန႔စဥ္ေရာဂါျဖစ္မွု အေရအတြက္ထက္လည္း ေန႔စဥ္ျပန္လည္သက္သာတဲ့ ဦးေရက မ်ားစြာ ေက်ာ္လြန္သြာားပါၿပီ။ ေနာက္ထပ္ ထူးဆန္းတာ တစ္ခုက ကိုရီးယား တနိုင္ငံထဲပဲ နိုင္ငံကို lockdown လုပ္စရာမလိုပဲ ထိန္းခ်ဳပ္နိုင္တာပါ။ အခုဆိုရင္ ျပင္သစ္ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္နဲ႔ ဆြီဒင္ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္တို့က ေတာင္ကိုရီးယား ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ မြန္းထံဖုန္းဆက္ၿပီး အႀကံညဏ္ ယူေနရပါၿပီ။

အဓိကထိန္းခ်ဳပ္သြားနိုင္ေစနိုင္တဲ့ သင္ခန္းစာ (၄) ခ်က္ေၾကာင့္ပါတဲ့

သင္ခန္းစာ (၁) ကူးစက္မွုေတြ မျမင့္မားခ်ိန္မွာ အစိုးရက ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ ၾကားဝင္ကိုင္တြယ္ခဲ့ျခင္း ဇန္နဝါရီမွာ ပထမဆုံး case ေတြထဲက အစိုးရတာဝန္ရွိသူေတြဟာ Chemical ကုမၸဏီေတြကို ေခၚၿပီး Test kit ေတြ ျမန္ျမန္ထုတ္ဖို့ ညႊန္႔ၾကားခဲ့တယ္။ ၂ ပတ္အတြင္းမွာပဲ ကူးစက္မွုက ၁၀ ဂဏၰန္း အထက္ျဖစ္လာတဲ့ အခ်ိန္မွာ တေန႔ကို Test kit တေထာင္ေက်ာ္ ထုတ္နိုင္ေနၿပီး အခုဆို တေန႔ Test kit ေပါင္း တသိန္းေက်ာ္ထုတ္နိုင္ေနပါၿပီ။ အခုဆို နိုင္ငံ ၁၇ နိုင္ငံကို တင္ပို့ဖို့ စတင္ေဆြးေႏြးေနပါၿပီ။

သင္ခန္းစာ (၂) ေစာေစာစစ္ေဆးျခင္း ၊ မၾကာခဏစစ္ေဆးျခင္း ကိုရီးယားဟာ တျခားနိုင္ငံမ်ားထက္ မ်ားစြာ ပိုမိုတဲ့ စစ္ေဆးမွုေတြ လုပ္ခဲ့ၿပီး နိုင္ငံ တဝန္းလုံးမွာ စစ္ေဆးမွုေပါင္း ၃ သိန္းေက်ာ္ လုပ္ခဲ့ပါတယ္။ တနိုင္ငံလုံး စစ္ေဆးတဲ့ စင္တာေပါင္း ၆၀၀ ေက်ာ္ဖြင့္လွစ္ၿပီး ျပည္သူေတြ အလြယ္တကူ စစ္ေဆးနိုင္ေအာင္ လုပ္ေပးခဲ့ပါတယ္။ ကားေပၚက ဆင္းစရာမလိုပဲ စစ္နိုင္တဲ့ drive-through စင္တာေပါင္း ၅၀ ေက်ာ္ ဖြင့္ေပးခဲ့ၿပီး ေနရာမေရြး အခ်ိန္မေရြး စစ္ေဆးေပးခဲ့ပါတယ္။ drive-through စင္တာေတြေၾကာင့္ ကူးစက္မွု မ်ားစြာ ေလ်ာ့ခ်နိုင္သလို စစ္ေဆးခ်ိန္တစ္ခုဟာ ၁၀ မိိနစ္ပဲ ၾကာပါတယ္တဲ့။

သင္ခန္းစာ (၃) ေရာဂါပိုးရွိသူႏွင့္ထိေတြ႕ခဲ့သူမ်ားကို ေတာက္ေလ်ာက္ေျခရာခံလိုက္ျခင္း ၊ သူတို့ကို isolate လုပ္ထားၿပီး ေစာင့္ၾကည့္ စစ္ေဆးျခင္း ကိုရီးယားဟာ MERS outbreak ျဖစ္ကတည္းက contact tracing လုပ္ျခင္း အေတြ႕အၾကဳံမ်ားစြာ ရွိခဲ့ပါတယ္။ က်မ္းမာေရး ဝန္ထမ္းေတြဟာ လူနာသြားလာခဲ့တဲ့ ေနရာေတြရဲ့ ကင္မရာေတြ GPS data ေတြ credit card ၊ ကားနဲ႔ ဖုန္းေတြကေန ေျခရာခံ လိုက္ခဲ့ၾကပါတယ္တဲ့။
အဲဒီလို တစ္ဦးခ်င္း စစ္ေဆးနိုင္ဖို့ လူအမ်ားရဲ့ လုံျခဳံေရးဟာ တဦးတေယာက္ရဲ့ လုံျခဳံေရးထက္ ပိုမိုအေရးႀကီးတယ္ ဆိုတာ ျပည္သူကို ခ်ျပခဲ့ၿပီး ဥပေဒ ေတြ ျမန္ျမန္ျပင္ဆင္ခဲ့ပါတယ္။

ကိုယ့္ရပ္ကြက္ထဲမွာ case တစ္ခု အသစ္ျဖစ္တိုင္း ဖုန္းေတြမွာ Alert ေတြထည့္ထားၿပီး အခ်ိန္ျပည့္ ျပည္သူကို သတိေပးေနပါတယ္။
ဖုန္း application ေတြ website ေတြကေန ေရာဂါရွင္ ဘယ္ကေန ဘယ္သြားခဲ့တယ္ ဘာကားနဲ႔ ဘာရထားစီးတယ္ ႏွာေခါင္းစီး တတ္ထားလား မတတ္ထားလားက အစ သတင္ပို့ေနၿပီး သူနဲ႔ ခရီးအတူ သြားခဲ့သူေတြက အလ်င္အျမန္ေရာဂါ စစ္ေဆးနိုင္ခဲ့ၾက isolate လုပ္နိုင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ကြာရီတိုင္းလုပ္ရမဲ့သူကို ဖုန္း apps ေတြနဲ႔ ေစာင့္ၾကည့္ခဲ့ၾကၿပီး။ မလိုက္နာတာနဲ႔ USD ၂၅၀၀ ေလာက္ထိ တႀကိမ္က်ဴးလြန္တိုင္း ဖိုင္းတခါစီ ထိထိေရာက္ေရာက္ ခ်ခဲ့ၾကပါတယ္တဲ့။ အေရးႀကီးလူနာေတြအတြက္ ေဆး႐ုံေတြ သီးသန္႔ခြဲထားၿပီး ကုတဲ့အတြက္ ေသဆုံးမွုက ရာခိုင္ႏွုန္းနဲ႔ယွဥ္ရင္ ကမၻာမွာ အနည္းဆုံးပါတဲ့။

သင္ခန္းစာ (၄) ျပည္သူရဲ့ ပူးေပါင္းပါဝင္မွု

ေတြ႕တဲ့လူတိုင္း ကိုယ္အပူခ်ိန္လိုက္တိုင္းေနယုံနဲ႔ မလုံေလာက္ပါဘူးတဲ့။ ျပည္သူကို အခ်ိန္နဲ႔ တေျပးညီ အေၾကာင္းကားေနဖို့လိုပါတယ္ ဒုတိယ က်မ္းမာေရး ၀န္ႀကီး ကင္က ဆိုပါတယ္။ တီဗီခ်န္နယ္ေတြကေန ရထားဘူတာေတြကေန Smart ဖုန္း alert ေတြကေန mask ေတြတတ္ဖို့ လူေတြနဲ႔ ခပ္ခြါခြါ social distancing လုပ္ဖို့ ေန႔စဥ္ ေရာဂါကူးစက္မွု အေျခအေန update ေတြကို အခ်ိန္တိုင္း ေၾကျငာေပးေနပါတယ္။ လူေတြကို အဲဒီလို အသိေပးတဲ့ အတြက္ လူေတြရဲ့ အစိုးရအေပၚယုံၾကည္မွု ျမင့္တက္လာခဲ့ပါတယ္။ ျပည္သူေတြရဲ့ အထိိတ္တလန္႔ ျဖစ္မွုကိုလည္း ေလ်ာ့ေခ့်နိုင္ခဲ့ပါတယ္။

အခုဆို နိုင္ငံမ်ားစြာက ၁၅,၀၀၀ ေက်ာ္ေသာ အစိုးရအရာရွိေတြဟာ ကိုရီယားနိုင္ငံရဲ့ ေအာင္ျမင္မွုနည္းလမ္းေတြကို စတင္ေလ့လာၿပီး ကိုယ့္နိုင္ငံမွာ ျပန္လည္အသုံးခ်ဖို့ က်ိဳးစားေနၾကပါၿပီ။ က်ေနာ္တို့နိုင္ငံကလည္း ကိုရီးယားနိုင္ေအာင္ျမင္မွုနည္းလမ္းေတြကို detail lesson learn ေတြလုပ္ဖို့လိုပါတယ္။ အခ်ဳပ္အားျဖင့္ ဆိုရရင္ က်ေနာ္နိုင္ငံက တာဝန္ရွိသူေတြဟာ ကမၻာႀကီမွာ အလ်င္အျမန္ျဖစ္ပ်က္ေနတာကို မ်က္ေျခမျပတ္ဖို့။ ရဲရင့္တဲ့ ဆုံးျဖတ္ေတြျမန္ျမန္ခ်ဖို့။ ဥပမာ ဒီကပ္ေဘးႀကီး ေက်ာ္ျဖတ္ဖို့ ေဆးနဲ႔ ေဆးကိရိယာေတြ က်မ္းမာေရး ဝန္ထမ္းေတြအတြက္ လုံေလာက္တဲ့ PPE ေတြလိုပါတယ္။ နိုင္ငံေတာ္ရဲ့ ေငြပမာဏတခုကို လႊတ္ေတာ္မွာ ျမန္ျမန္ဆုံးျဖတ္ၿပီး ေဆးနဲ႔ ေဆးကိရိယာေတြ က်မ္းမာေရး ဝန္ထမ္းေတြအတြက္ လုံေလာက္တဲ့ PPE ေတြဝယ္ဖို့ လုပ္ရပါမယ္။ အလွူေငြ ထိုင္ေစာင့္ေနလို့မရပါ။

အခုလို cases နည္းေသးတာေတာင္ က်မ္းမားေရး ဝန္ထမ္းေတြဆီက PPE မလုပ္ေလာက္မွုက မ်ားစြာ အသံေတြ ထြက္လာပါၿပီ။ သူတို့ဟာ ေရွ႕တန္က စစ္သည္ေတာ္ေတြပါ။ သူတို့မွာ လုံေလာက္တဲ့ အကာအကြယ္ေတြ လက္နက္ကိရိယာေတြ လိုပါတယ္။ သူတို့ေတြ အက်အဆုံးမ်ားလာရင္ ခံတပ္က်ိဳးၿပီး ျပည္သူေတြဆီ ေရာဂါႀကီး ျမန္ျမန္ေရာက္လာပါလိမ့္မယ္။ ေနာက္ၿပီး ကြာရီတိုင္းလုပ္ရာမဲ့သူေတြကို စနစ္တက်ေစာင့္ၾကည့္မွုေတြလုပ္ဖို့ မလိုက္နာတဲ့သူေတြ ကို စံျပအျဖစ္ထိထိေရာက္ေရာက္ အျပစ္ေပးဖို့လိုပါတယ္။

ကိုရီယားဟာ စျဖစ္တာ ဇန္နဝါရီကေန ေဖေဖာ္ဝါရီမွာ အျမင့္ဆုံးတက္ခဲ့ၿပီး အခု ထိန္းသိမ္းနိုင္ဖို့ကို ၃ လၾကာပါတယ္။ ခ်မ္းသာတဲ့နိုင္ငံ ျပည့္စုံတဲ့ infrastructures နဲ႔ ေနာက္ဆုံးေပၚနည္းပညာေတြ သုံးလို့ဒီလိုျမန္ျမန္ recover လုပ္နိုင္တာပါ။ က်ေနာ္တို့လို တတိယ နိုင္ငံေတြဟာ ဒီလိုကပ္ကို ျဖတ္သန္းဖို့ ၆ လကေန ၁ ႏွစ္ထိ ၾကာနိုင္ပါတယ္တဲ့။ အဲဒီကာလကို ျဖတ္သန္းဖို့ ေခါင္းေဆာင္ေတြ သတၱိရွိတဲ့ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ေတြ ျမန္ျမန္ခ်ဖို့။ ျပည္ေတြ စည္းကမ္းလိုက္နာဖို့ စည္းလုံးဖို့ လိုပါတယ္။

ေသခ်ာတာ တစ္ခုကေတာ့ တ႐ုတ္ၿပီး ကိုရီယားပါ ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္ ထိန္းခ်ဳပ္လာနိုင္တာ က်ေနာ္တို့အတြက္ အလင္းေရာင္ပါပဲ။ Hope ပါပဲ သတင္းေကာင္းပါလို့ ဆိုရင္း The New York Times ရဲ့ ေဆာင္းပါး တပုဒ္ျဖစ္တဲ့ “How South Korea Flattened the Curve” ကိုကိုးကား ေဝမၽွပါတယ္။

Reference: “How South Korea Flattened the Curve” by The New York Times

From ရဲမင္း (29/3/2020)