အေ မရိကန္ အပါအဝင္ အေနာက္ႏိုင္ငံေတြမွာ မၾကာခင္ ေဆာင္းရာသီကုန္ဆုံးၿပီး ေႏြဦးေပါက္ေတာ့မွာ ျဖစ္တာေၾကာင့္ ကုိ႐ိုနာဗိုင္းရပ္စ္ ကူးစက္ျပန္႔ပြားမႈကေန သက္သာရာရေလမလားဆိုၿပီး ေမွ်ာ္လင့္ေနသူေတြ ရွိပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ အပါအဝင္ အပူပုိင္းေဒသ ႏိုင္ငံတခ်ဳိ႕မွာလည္း ရာသီဥတုေၾကာင့္ ကမၻာ့ကပ္ေရာဂါဒဏ္က သက္သာရာရတာလို႔ ယူဆခ်က္ေတြ ရွိေနေပမယ့္ ဒါေတြဟာ သိပၸံနည္းက် အခုိင္အမာ သက္ေသမျပႏိုင္ေသးဘူးလို႔ ကၽြမ္းက်င္သူေတြက သတိေပးေနတဲ့အေၾကာင္း ကုိဉာဏ္ဝင္းေအာင္က ေျပာျပမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

လာမယ့္ ၾကာသပေတး မတ္လ ၁၉ ရက္ေန႔ဆုိရင္ အေမရိကန္ အပါအ၀င္ အေနာက္ႏုိင္ငံေတြမွာ ေႏြဦးေပါက္ရာသီ တရား၀င္ စတင္ေတာ့မွာပါ။ သမၼတ Donald Trump ကလည္း ကုိ႐ုိနာဗုိင္းရပ္စ္ ကူးစက္မႈေတြ ဧၿပီလေလာက္မွာ အဆုံးသတ္သြားႏုိင္တယ္ဆုိၿပီး ၿပီးခဲ့တဲ့လထဲမွာပဲ ခန္႔မွန္း ေျပာဆုိထားပါတယ္။ သမပုိင္း ရာသီဥတုရွိတဲ့ ႏုိင္ငံေတြမွာ ရာသီအလုိက္ တုပ္ေကြးေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈက အတက္အက် ရွိတတ္ပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္လည္း ပူေႏြးတဲ့ရာသီက ကုိ႐ုိနာဗုိင္းရပ္စ္ ကူးစက္မႈ ေလ်ာ့ပါးေအာင္ လုပ္ႏုိင္မလားဆုိတဲ့ မွန္းဆခ်က္ေတြ ထြက္ေပၚေနတာပါ။

ဒီမွန္းဆခ်က္ မွန္ကန္တယ္လို႔ မေျပာႏိုင္ေသးေၾကာင္း ကုိ႐ုိနာဗိုင္းရပ္စ္ ေရာဂါပိုးနဲ႔ ပတ္သက္လုိ႔ အထူးျပဳေလ့လာေနတဲ့ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု နယူးေယာက္ၿမဳိ႕က ျမန္မာႏြယ္ဖြား ဆရာဝန္ ေဒါက္တာေဇယ်ာသက္က ရွင္းျပပါတယ္။

“ေႏြရာသီအထိ ဒီဗိုင္းရပ္စ္က ခံႏုိင္သလား၊ မခံႏိုင္ဘူးလား ဆိုတာကေတာ့ လက္ရွိအေနအထားအရ ဘယ္သူမွ မသိဘူးေပါ့ေနာ္။ အဓိကကေတာ့ ဒီဗုိင္းရပ္စ္အေကာင္က ကိုယ္ခႏၶာေပၚမွာ၊ ဒီ Surface ေပၚမွာ ၃၇ ရက္အထိ ေနႏိုင္တယ္ဆုိတာ က်ေနာ္တို႔ ေနာက္ဆုံး ေတြ႔လာၾကတယ္ေပါ့ေလ။ ဒါ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ရက္ေလာက္က Johns Hopkins တကၠသိုလ္ကေန သူတို႔ေျပာလာတဲ့ တပိုင္းေပါ့ေနာ္။ ဆိုေတာ့ ဒီေႏြရာသီမွာ ေပ်ာက္လာႏိုင္တယ္လို႔ ခန္႔မွန္းၾကတာေပါ့၊ ဒါကလည္း ဘယ္သူမွ မသိေသးတဲ့ အေၾကာင္းအရာတခုကို ခန္႔မွန္းေနၾကတာ။ ဟို ျဖစ္ႏိုင္လားဆိုေတာ့ ျဖစ္ေတာ့ျဖစ္ႏိုင္တယ္၊ ဒါေပမယ့္လည္း ေျပာရတာ နည္းနည္းခက္တယ္။ ဒီ ပညာရွင္အမ်ားစုက မွန္းတာကေတာ့ ေနာက္ထပ္ ကူးစက္တဲ့ case ေတြ ထပ္မေပၚလာဘူးဆိုရင္ေတာ့၊ case အေရအတြက္ က်သြားရင္ေတာ့ သုံးလေလာက္အတြင္း ေပ်ာက္သြားႏိုင္တယ္လို႔ေတာ့ ထင္တာေပါ့ေနာ္။”

တုပ္ေကြးနဲ႔ အေအးမိေရာဂါေတြ ရာသီအလုိက္ အတက္အက်ျဖစ္ရတဲ့ အေၾကာင္းရင္း အားလုံးကုိ သိပၸံပညာရွင္ေတြ မသိၾကေသးေပမယ့္ ေဆာင္းတြင္းကာလလုိ ေလထဲမွာ စုိထုိင္းဆနည္းပါးတဲ့ အခါမ်ဳိးမွာ ဗုိင္းရပ္စ္ပုိးေတြ အလြယ္တကူ ပ်ံ႕ႏွံ႔တတ္တယ္ ဆုိတာကုိေတာ့ သိထားၾကပါတယ္။ အပူနဲ႔ စုိစြတ္မႈဟာ တုပ္ေကြးေရာဂါကုိ အျပည့္အ၀ မတားဆီးႏုိင္တဲ့ သာဓကေတြလည္း ရွိပါတယ္။

ကမာၻ႔က်န္းမာေရးအဖဲြ႔ (WHO) က ကမာၻအႏွ႔ံ ကူးစက္ပ်ံ႕ႏွံ႔တဲ့ ကပ္ေရာဂါအျဖစ္ ၂၀၀၉ ခုႏွစ္ထဲမွာ ေၾကညာခဲ့တဲ့ H1N1 တုပ္ေကြးေရာဂါ ႀကံဳခဲ့ရစဥ္က ျမန္မာ၊ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္၊ အိႏၵိယ၊ အင္ဒုိနီးရွား၊ မကၠဆီကုိနဲ႔ ဂြါတီမာလာတုိ႔လုိ အပူပုိင္း ႏုိင္ငံေတြဟာလည္း အေသအေပ်ာက္မ်ားတဲ့ စာရင္း၀င္ႏုိင္ငံေတြထဲမွာ အပါအ၀င္ ျဖစ္ခဲ့တာပါ။ ဒါေၾကာင့္ ကုိ႐ုိနာဗုိင္းရပ္စ္ ပ်ံ႕ႏွံ႔မႈကေတာ့ အေအးပုိင္းေရာ၊ အပူပုိင္း ေဒသေတြမွာပါ ႀကံဳေနရတယ္လုိ႔ ေဒါက္တာေဇယ်ာသက္က ေထာက္ျပပါတယ္။

“က်ေနာ္တို႔ အေမရိကန္ နယူးေယာက္ကိုပဲ ၾကည့္ၾကည့္၊ ဒီ နယူးေယာက္က ေအးတယ္ေပါ့။ ဒါေပမယ့္ ဖေလာ္ရီဒါမွာလည္း ကူးစက္မႈေတြရွိတယ္၊ အဲဒီမွာက ပူေႏြးတဲ့ ရာသီဥတုပဲ။ ဆိုေတာ့ ဒီရာသီဥတုေပၚ မူတည္ၿပီး ဒီေရာဂါပိုး ေပ်ာက္သြားႏိုင္သလား ဆိုတာကေတာ့ ေျပာရခက္တဲ့ အပိုင္းတခုမွာေတာ့ ပါတာေပါ့။ ျမန္မာဆုိရင္လည္း ထုိင္းႏိုင္ငံနဲ႔ အတူတူပါပဲ၊ ထုိင္းကေတာင္ ပုိပူပါေသးတယ္။ ဒီ Covid-19 case ေတြဆုိ ထုိင္းႏိုင္ငံမွာ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား က်ေနာ္တုိ႔ ေတြ႔ရတာေပါ့ေနာ္။ အိႏၵိယမွာ ဆိုလို႔ရွိရင္လည္း ဆယ္ဂဏန္းပတ္ဝန္းက်င္ ထြက္လာတယ္ေပါ့ေလ။ အခု ကေမၻာဒီးယားမွာလည္း ရွိပါတယ္။ ဆိုေတာ့ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ မရွိေသးဘူး ဆိုတာကလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အပူခ်ိန္ျမင့္လုိ႔ မရွိဘူးဆိုတာကိုေတာ့ က်ေနာ့္အေနနဲ႔ သိပ္ေတာ့ မယူဆခ်င္ဘူး၊ ဘာျဖစ္လုိ႔လဲဆုိေတာ့ ဒါသာ မွန္ခဲ့လို႔ရွိရင္ ထိုင္းမွာလည္း ရွိမွာမဟုတ္ပါဘူး၊ ကေမၻာဒီးယားလည္း မရွိႏိုင္ဘူး၊ အိႏၵိယမွာလည္း ရွိမွာ မဟုတ္ပါဘူး။ ဆုိေတာ့ ရာသီဥတုရယ္လို႔ေတာ့ မဆိုင္ဘူးလို႔ ထင္ပါတယ္။”

အေနာက္ႏုိင္ငံေတြက တုပ္ေကြးေရာဂါ ကူးစက္မႈဟာ ေႏြရာသီမွာ ေလ်ာ့သြားတတ္တယ္ ဆုိေပမယ့္ စာသင္ေက်ာင္းေတြ ပိတ္ထားတာဟာလည္း အေၾကာင္းရင္းတခုအျဖစ္ သုေတသီေတြက ေထာက္ျပၾကပါတယ္။ တုပ္ေကြး၊ ေရေက်ာက္၊ ၀က္သက္နဲ႔ တျခား အသက္႐ွဴလမ္းေၾကာင္းဆုိ္င္ရာ ေရာဂါေတြဟာ ေက်ာင္းဖြင့္တဲ့ ကာလေတြမွာ အျဖစ္မ်ားေလ့ ရွိတယ္လုိ႔လည္း ဟားဗတ္တကၠသုိလ္ ကူးစက္ေရာဂါဌာန ဒါ႐ုိက္တာ Mark Lipsitch က ေျပာပါတယ္။

ဒါေပမယ့္ အခုေနာက္ဆုံး ႀကံဳေနရတဲ့ ကုိ႐ုိနာဗုိင္းရပ္စ္ ကူးစက္မႈဟာ ကေလးေတြမွာ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ သိပ္မျဖစ္ၾကတဲ့အတြက္ အခုအခါ ေက်ာင္းေတြ အေရးေပၚ ပိတ္ထားေပမယ့္ ဗုိင္းရပ္စ္တုိက္ဖ်က္ေရးအတြက္ အေထာက္အကူ ျဖစ္ပါ့မလား ဆုိတာကေတာ့ မေသခ်ာေသးပါဘူး။ ပါေမာကၡ Lipsitch ကေတာ့ ကုိ႐ုိနာဗုိင္းရပ္စ္ ကူးစက္မႈေတြ ေႏြရာသီမွာ ေလ်ာ့သြားမယ္ဆုိရင္ေတာင္ ေနာက္ထပ္ရာသီေတြမွာ တေက်ာ့ျပန္ ေပၚေကာင္းေပၚလာႏုိင္ေသးတယ္လုိ႔ ဟားဗတ္တကၠသုိလ္ ကူးစက္ေရာဂါဌာန ၀က္ဘ္ဆုိက္စာမ်က္ႏွာမွာ ေရးသားထားပါတယ္။

ေလးစားစြာျဖင့္ ခရစ္ဒက္ …… VOA Burmese News